Szachownica w narodowych barwach polskiej flagi, to jeden z najważniejszych polskiego lotnictwa.

Kto jako pierwszy użył szachownicy?

Twórcą szachownicy był Stefan Stanisław Stec, pilot i inżynier walczący w wojsku polskim i austro-węgierskim. Podczas służby w wojsku austro-węgierskim, ozdobił on swój samolot Albatros D.III Oef godłem szachownicy, stosując ją, jako godło osobiste. Pod koniec 1918 roku ten znak zaadaptowano, jako symbol polskich samolotów, rozkazem Hipolita Łossowskiego (według innych źródeł, był to Stanisław Szeptycki).

Albatros D.III Oeffag Stefana Steca w lotnictwie autro-wegierskim 1917

Przed 1918 rokiem, samoloty polskiej armii były oznaczane na różne sposoby, wskazujące na przynależność narodową. Nie było jednego zunifikowanego systemu i niektórzy piloci, pozwalali sobie na zupełną dowolność w oznaczaniu samolotów.

Szachownica została namalowana na samolocie Fokker D.VIII(E.V) nr 001, na którym Stefan Stec zestrzelił samolot ukraiński Nieuport 11 29 kwietnia 1919. Było to pierwsze zwycięstwo powietrzne lotnictwa polskiego.

 

Fokker E.V Stefana Steca 1919

Pierwsza szachownica miała 4 pola, z których lewe górne było czerwone. Od 1921 roku, wprowadzono niewielką zmianę w wyglądzie szachownicy, ponieważ ujęto ją w obwódkę o kolorach przeciwnych, do koloru, który obejmują.

Oryginalna szachownica namalowana przez Steca, wyglądała nieco inaczej, ponieważ ta namalowana na jednym boku kadłuba, stanowiła odbicie lustrzane tej z drugiego boku. Innym symbolem pilota, była różą wiatrów z literą S.

Stefan Stanisław Stec zginął w 1921 roku w katastrofie lotniczej w Warszawie.

Szachownica w późniejszych latach

Szachownica wraz z biegiem czasu, zmieniła swoją kolorystykę. W 1924 roku uznano, że ma być ona malowana kolorem, określanym jako czysty cynober. Uprzednio stosowano kolor karmazynowy.

Grafika www.historykon.pl

Szachownica miała niezmieniony wygląd przez 70 lat. W 1993 roku, doszło do zmiany układu pól szachownicy, decyzją polskiego sejmu. Kolejność pól została odwrócona, przez co pierwszym kolorem z lewej, stał się biały.

Decyzja o zamianie kolorów była podyktowana zgodnością z heraldyką. Szachownica zaczynająca się od koloru czerwonego (w lewym górnym polu), została uznana za nieprawidłową, ponieważ przeczyła zasadom heraldyki. Do tej zmiany doszło w 1993 roku.

Jeszcze przed drugą wojną światową zmieniono układ szachownic na skrzydłach – zmniejszono znaki i zaprzestano ich symetrycznego malowania. Te zasady zostały opracowane przez armię USA, a polskie lotnictwo wprowadziło je jako pierwsze w Europie. Dzięki temu, samoloty nadal można było odróżnić, ale mniej rzucały się w oczy wrogom.

Wymiary szachownicy po tych regulacjach, wahały się od 20 cm na 20 cm do  45 cm na 45 cm.

Asymetrycznie ułożone szachownice na górze skrzydła PZL P.11c, miały utrudnić nieprzyjacielowi celowanie.

Rok 2012 przyniósł jeszcze jedną zmianę, mianowicie przywrócono malowanie znaków nie tylko na kadłubie, ale także na górnej części skrzydła. Zaprzestano tego po II wojnie światowej, co utrudniało rozpoznanie samolotu z góry.

Podsumowując – szachownica to jeden z najlepiej rozpoznawanych symboli polskiej armii, który niesie ze sobą ciekawą historię. O zmianach w jej układzie czy kolorystyce, warto szczególnie pamiętać, podczas malowania modeli i naklejania kalkomanii.

Szachownice na górnych powierzchniach F-16 C Jastrząb